تسليم شود و با او بيعت كند و خود را از آنچه داشته و آرزو مىكرده ، بر كنار بيابد . اگر تفاوتى ميان پدر و پسر وجود دارد ، از لحاظ فرقى است كه در عهد پيامبر و على ميان نيروهاى استثمار و تبعيض وجود دارد و گرنه هر دوى آنها از لحاظ دفاع از مال و وجاهت و سلطنت ، هر اندازه هم كه از مسير انسانيت منحرف باشد و يا قربانيانى به جاى گذارد ، مشترك هستند . تفاوت آنها اين است كه مال و وجاهت و سلطنت ، در ميان اشراف زمان پيامبر ، محدود و در ميان اشراف زمان على ( ع ) پررونق و چشمگير است و همين اختلاف سبب مىشد كه اينها در دفاع از طبقه خويش نيرومندتر و آماده‌تر باشند . بسيارى از فصول اين كتاب را به داستان على و دشمنانش اختصاص داده‌ايم و تا آنجا كه لازم بوده درباره علل آشكار و پنهانى كه على ( ع ) را به مخالفت با اين گروه وامى داشت ، و عواملى كه مخالفان را به جنگ با او دعوت مىكرد ، گفتگو كرده‌ايم . در اين زمينه تنها اشاره‌اى كفايت مىكند ، زيرا به بحث كنونى ما ارتباط دارد و على ( ع ) در آنجا و اينجا يكى است . در اينجا گفتگو و بحث ما دو جنبه دارد : يكى مقدار خصايص انسانى عربى كه على ( ع ) از خود نشان مىداد و ديگر - كه جنبه انسانى محض است مقدارى از معانى انسانى وسيعتر و عميقترى كه على خود بر آنها مىافزود كه شامل اجتماع و اقتصاد و اخلاق و وجدان جمعى مىشد ، و بر محور ثابتى از ايمان دور مىزد و با تطور ارزشها و مفاهيم ، همراه تاريخ و حيات ، دگرگون مىشد . از بارزترين صفات ذهنى عرب در دورهء جاهليت و اسلام ، تيزهوشى و ذكاوت است . دليل آن ، تعبيراتى است كه با يك چشم